Van Acht Advocatuur

Wanneer aan u een legaat is vermaakt heeft u de keuze om dit te aanvaarden of te verwerpen. Aan legaten kunnen voorwaarden zijn verbonden die vervelend voor u kunnen uitpakken. Ook kan het zijn dat u de voorkeur geeft aan uw legitieme portie in plaats van het legaat.  Aanvaarding van een legaat is daarom niet in alle gevallen de beste beslissing. Bij het maken van de juiste beslissing kan goed juridisch advies gewenst zijn.

Er is een testament of er zijn huwelijkse voorwaarden opgesteld door de notaris. Dan zou duidelijk moeten zijn wat er bij het overlijden moet gebeuren.

In de praktijk is dat helaas toch vaak niet het geval. Met grote regelmaat bestaat er discussie over de uitleg van een testament of huwelijkse voorwaarden. In de rechtspraak wordt veel ruimte gelaten voor uitlegvraagstukken en dat leidt regelmatig tot onverwachte uitkomsten.

Zo benoemde een erflaatster haar broer expliciet tot enig erfgenaam maar oordeelde de rechter dat de nieuwe partner van erflaatster de enig erfgenaam was.

Maar ook minder vergaande discussies over de uitleg van testamenten en huwelijkse voorwaarden zijn aan de orde van de dag. Een gunstige of juist ongunstige uitleg kan voor u grote gevolgen hebben. Laat u daarom goed adviseren.

In de wet staat dat een testament pas geldig is wanneer de notaris deze heeft gepasseerd. Concept-testamenten voldoen niet aan deze eis en zijn normaal gesproken dus niet geldig.

De laatste jaren is er echter een ontwikkeling op gang gekomen in de rechtspraak om in gevallen waarin de erflater vóór het passeren van het testament is overleden, het concept-testament toch rechtsgeldig te verklaren. Het gaat dan om zaken waarin er volstrekte zekerheid bestaat dat de erflater het concept-testament wilde laten passeren bij de notaris.

Om een concepttestament rechtsgeldig te laten verklaren moet u een gerechtelijke procedure doorlopen. Ik kan u daarin bijstaan.

Soms is een testateur niet goed in staat om zijn wil te bepalen, bijvoorbeeld als gevolg van dementie of een andere cognitieve beperking. Dergelijke beperkingen kunnen maken dat een testateur wilsonbekwaam is. In dat geval kan hij/zij geen testament meer laten opstellen door de notaris.

Toch komt het voor dat er in dergelijke situaties wel een testament wordt gepasseerd omdat de testateur in staat was om zijn beperkingen te verbloemen of omdat derden hier een sturende rol hebben gehad.

In de rechtspraak komen met enige regelmaat zaken aan de orde waarin dergelijke kwetsbare personen zijn bewogen om hun testament ten gunste van een bepaalde partij te wijzigen terwijl sprake is van wilsonbekwaamheid. In dergelijke situaties kan een testament, maar voor huwelijkse voorwaarden geldt hetzelfde, nietig worden verklaard

Van een nietig testament kan ook sprake zijn wanneer de testateur bepaalde personen tot zijn erfgenamen benoemd. Het gaat dan bijvoorbeeld om artsen en verpleegkundigen bij wie erflater onder behandeling stond.

Om een testament of huwelijkse voorwaarden nietig te laten verklaren moet u een gerechtelijke procedure doorlopen.

De verdeling van een nalatenschap of huwelijksgemeenschap kan een lastige aangelegenheid zijn. Bij een verdeling moeten alle deelgenoten partij zijn anders is de verdeling niet geldig. Het is verstandig om een verdeling goed te laten beschrijven, bijvoorbeeld in een notariële akte van verdeling. Zo weten alle deelgenoten waar zij aan toe zijn en is de kans kleiner dat hierover later nog discussie ontstaat.

Komen de deelgenoten er samen niet uit, dan kan ieder van hen de rechter vragen om de nalatenschap en/of huwelijksgemeenschap te verdelen. Als uitgangspunt geldt dat geen van de deelgenoten kan worden gedwongen om in een onverdeeldheid te blijven.

Hoe een gemeenschap verdeeld moet worden is in belangrijke mate afhankelijk van de verschillende belangen van de deelgenoten. De rechter weegt deze belangen tegen elkaar af. Geschillen over verdeling gaan vaak over de waardering van de te verdelen goederen en over de aanspraken die de erflater nog had op een of meerdere deelgenoten.

De erflater kan in zijn testament een executeur-testamentair hebben aangewezen die de nalatenschap moet afwikkelen. Vaak zijn dat een of meerdere kinderen, maar het kan ook een professional zijn zoals een notaris.

Wat een executeur wel en niet mag doen volgt uit de wet en is beschreven in het testament. De bevoegdheden van een executeur kunnen ruim maar ook beperkt zijn. Zo kan een executeur in het ene geval bevoegd zijn om de woning van erflater zonder overleg met de erfgenamen te verkopen, terwijl hij in het andere geval daarover juist wel met de erfgenamen moet overleggen.

De belangrijkste taken van de executeur zijn het opmaken van een boedelbeschrijving, het verzorgen van de aangifte erfbelasting en het betalen daarvan en het voldoen van de schulden van de nalatenschap.

Hebben de erfgenamen de nalatenschap beneficiair aanvaard of heeft de rechtbank een vereffenaar benoemd, dan moet de nalatenschap worden vereffend. De taken en bevoegdheden van een vereffenaar komen in grote lijnen overeen met die van een executeur, maar er zijn verschillen. De vereffenaar heeft doorgaans meer verplichtingen dan een executeur.

Executele en vereffening gaan niet samen. Als een nalatenschap vereffend moet worden dan leidt dat tot de beëindiging van de executele.

Als een executeur zijn werk niet goed doet dan kunt u hem/haar laten ontslaan door de rechter. Ook kunt u de rechter vragen om een professionele vereffenaar te benoemen die de vereffening van de nalatenschap oppakt.

De erflater kan een testamentair bewind hebben ingesteld over zijn nalatenschap of over de verkrijging van een erfgenaam (of legataris). Het bewind leidt ertoe dat de erfgenamen niet zelf over de nalatenschap kunnen beschikken, alleen de bewindvoerder is daartoe bevoegd.

De twee meest voorkomende vormen van bewind zijn het afwikkelingsbewind en het beschermingsbewind.

Bij een afwikkelingsbewind is de bewindvoerder bevoegd om de nalatenschap te verdelen. De erfgenamen hebben dan weinig te zeggen over de verdeling.

Bij een beschermingsbewind vertrouwt de erflater het beheer over de verkrijging van een erfgenaam toe aan een derde. Doorgaans gebeurt dit omdat de erfgenaam zelf niet goed in staat is om het beheer te voeren. Beschermingsbewind wordt veelal ingesteld over de verkrijging van minderjarige kinderen of personen die om andere redenen niet goed in staat zijn om hun eigen financiële zaken te behartigen, bijvoorbeeld omdat hij/zij problematische schulden heeft. Een beschermingsbewind kan bruikbaar zijn om te voorkomen dat de schuldeisers van een erfgenaam zich op het erfdeel verhalen.

In bepaalde gevallen kan een bewind door de rechter worden opgeheven, of kunnen de voorwaarden van het bewind worden gewijzigd.

De legitieme portie is de wettelijke aanspraak waarop kinderen (en soms kleinkinderen) recht hebben, zelfs wanneer zij zijn onterfd. Het gaat om een geldvordering en is dus geen aanspraak op de bezittingen van de erflater. Een beroep op de legitieme portie kan tot 5 jaar na het overlijden worden gedaan.

Bij de berekening van de legitieme portie wordt gekeken naar het saldo van de nalatenschap, maar ook naar de schenkingen die de erflater heeft gedaan.

Ook wanneer geen sprake is van onterving kan een (aanvullend) beroep worden gedaan op de legitieme portie. Dit speelt bijvoorbeeld wanneer het erfdeel kleiner is dan de legitieme portie omdat de erflater een groot deel van zijn vermogen heeft weggeschonken.

Of het verstandig is om een (aanvullend) beroep te doen op de legitieme portie hangt af van diverse factoren. Zo kan het soms verstandig zijn om een erfdeel of legaat te verwerpen en in plaats daarvan een beroep te doen op de legitieme portie.

Het is belangrijk om u hierover goed en tijdig te laten adviseren. Aan een beroep op de legitieme portie kunnen de nodige haken en ogen zitten waardoor een verkeerde beslissing vervelend voor u kan uitpakken.

De wet biedt in een aantal gevallen extra bescherming aan de nabestaanden van de erflater.

Heeft de erflater in zijn testament geen voorzieningen getroffen voor zijn echtgenote dan kan zij aanspraak maken op het vruchtgebruik van de gezamenlijk bewoonde woning met inboedel. Als dit niet voldoende is om in het levensonderhoud van de echtgenote te voorzien dan kan zij aanspraak maken op het (verzorgings)vruchtgebruik op andere goederen van de nalatenschap.

Ook aan de kinderen tot de leeftijd van 20 jaar kent de wet een aanspraak toe op de nalatenschap als dat voor de verzorging, opvoeding, het levensonderhoud of de studie van de kinderen noodzakelijk is.

Meerderjarige kinderen die in de huishouding van de erflater of in het door hem uitgeoefende beroep of bedrijf hebben gewerkt, hebben recht op een billijke vergoeding voor hun arbeid.

In geval van de wettelijke verdeling van de nalatenschap kent de wet in specifieke gevallen aan de kinderen het recht op vruchtgebruik of afgifte van bepaalde nalatenschapsgoederen toe.

Aan deze rechten zijn korte vervaltermijnen verbonden. Win daarom tijdig advies in wanneer u denkt aanspraak op deze rechten te kunnen maken.